Những đặc thù của Phật giáo và Thiền thời hiện đại
(Nên đọc hết bài)
Tổng quan
Nhiều tôn giáo tín ngưỡng lớn trên thế giới như Bà-la-môn giáo(Hindu), Hồi giáo, Đạo Sikh, Do Thái giáo, Ki-tô giáo, Đạo giáo, Tử vi phong thủy, các tín ngưỡng lớn nhỏ khác trên toàn cầu .v.v. qua thời gian phát triển hàng ngàn năm; nhiều huyền thoại, truyền thuyết, những chuyện thần thông hay thế giới siêu hình được con người, tu sĩ hoặc tín đồ mộ đạo sáng tạo ra hoặc ngộ nhận, hoặc thêm bớt nhiều vô số kể với “nhiều mục đích khác nhau”. Phật giáo(PG) cũng trải qua quá trình tương tự để phát triển ra toàn cầu.
– Giống như Châu Âu thời trung cổ có hệ thống phân chia giai cấp gắn với tôn giáo; Xã hội Ấn Độ cổ đại thời kỳ Veda (Vệ đà) lại chia thành 4 giai cấp và vẫn còn ảnh hưởng đến hiện tại. Bốn giai cấp là: 01. Tu sĩ Bà-la-môn(đẳng cấp tu sĩ), 02. Giai cấp Kshatriya (hoặc Rajanya, là giai cấp của những quý tộc, lãnh đạo, tướng lĩnh, chiến binh), 03. Giai cấp Vaishyas (thợ thủ công, doanh nhân, nông dân) và 04. giai cấp Shudra (giai cấp nô lệ, những người làm công việc nặng nhọc, đầy tớ, thợ thuyền). Ngoài ra, vẫn còn một giai cấp(tầng lớp) thứ năm vốn không được công nhận chính thức trong các kinh sách, là đẳng cấp Dalit (tiện dân). Những người thuộc tầng lớp này thường bị coi nằm ngoài xã hội, phải làm các công việc bị cho là hạ tiện như đổ phân, nhặt rác .v.v.
Phật giáo hiện đại thế kỷ 21
Dưới đây nhằm tổng hợp ngắn gọn nhất một số điểm được cho là quan trọng của Phật giáo trong thời hiện đại(thế kỷ 21), đặc biệt là dưới góc nhìn của nhiều người thực hành và nghiên cứu các Tông phái Thiền, chi nhánh Thiền của PG.
Lưu ý rằng từ “Phật giáo hiện đại” trong bài này không ám chỉ cho niềm tin số đông có tín ngưỡng Phật giáo(PG Đại chúng) hoặc niềm tin trong các Kinh điển truyền thống vốn có nhiều cõi siêu hình và chuyện Thần thông, thần thoại; mà là sự tổng hợp chọn lọc, chuyên sâu từ nhiều nhà nghiên cứu Phật học, trí thức PG, hành giả Tu sĩ Phật giáo, một số quan điểm cốt lõi của các tông phái Thiền và không ít Thiền sư thời cận&hiện đại; Đặc biệt là với sự phát triển của Khoa học hiện đại nên đã giải thích, đưa ra ánh sáng được nhiều câu chuyện được cho là mê tín hoặc do trình độ hạn chế về Khoa học thời xưa nên đã giải thích sai lạc nhiều hiện tượng tự nhiên hoặc bệnh tật, bệnh tâm lý .v.v.
+Phật giáo hiện đại tin Đức Phật Thích-ca-mâu-ni là một con người lịch sử bằng xương bằng thịt, Ngài cũng trải qua sinh-già-bệnh-chết, xem Ngài như là một người Thầy giáo vĩ đại trong lịch sử nhân loại.
+Đức Phật Thích Ca là một nhà cải cách xã hội vĩ đại, trước khi giác ngộ Ngài đã học, nghiên cứu kinh sách, cũng như thực hành tham khảo tứ thiền bát định của một số tu sĩ Bà-la-môn giáo, ngài cũng hiểu rõ hệ thống giai cấp rất bất bình đẳng thời bấy giờ cũng như nhiều mê tín hoặc tri kiến sai lầm; thế cho nên khi trao đổi, thảo luận để thay đổi cả một xã hội thì ắt hẳn Ngài phải dùng đến những quan điểm tôn giáo, tín ngưỡng của chính dân bản địa để dễ dàng phản biện hoặc chỉ ra những điểm sai lầm hoặc kẽ hở hoặc để an tâm cho người khác.
+Phật giáo hiện đại nhiều người cũng ‘không tin vào chuyện luân hồi đầu thai từ người này thành người kia'(kể cả là lý thuyết con người sau khi chết thì thức[3] tái sinh ngay lập tức trong triết lý Phật giáo Nam Tông, PG Nam truyền). Đặc biệt là những người có trình độ giáo dục khoa học cơ bản, là trí thức khoa học, hoặc được giáo dục ở những nơi có khoa học kỹ thuật phát triển, được đọc hoặc đào tạo tâm lý học .v.v.; những người vừa nói trên có thể là tu sĩ, tín đồ PG hoặc người có cảm tình với PG hoặc người nghiên cứu PG hoặc “người thực hành PG, Thiền PG với tính chất phi tôn giáo”.
+Phật giáo hiện đại nhiều người không tin vào các cõi siêu hình, các cõi trời hoặc địa ngục .v.v. nhưng vẫn đề cao triết lý nhân-quả, biết đủ(tri túc), bố thí .v.v. trong đời sống xã hội.
+Phật giáo hiện đại không tin vào các câu chuyện vong linh động vật theo báo oán một người nào đó hoặc đầu thai(luân hồi) thành động vật hoặc không tin chuyện kiếp trước của một người có thể là động vật. Coi các câu chuyện vong linh động vật là sáng tạo nhằm mục đích giáo dục tăng trưởng từ bi, bảo vệ môi trường và hạn chế sát sinh động vật [1].
+Phật giáo hiện đại không tin vào chuyện có một Đấng sáng tạo hay Đấng siêu hình toàn năng có thần thông vô hạn vô biên sáng tạo ra thế giới này và có toàn quyền sai sử, trừng phạt hoặc điều khiển chi phối con người và muôn loài.
+Phật giáo hiện đại coi Niết-bàn(Giác ngộ, kiến tánh, đốn ngộ thành Phật .v.v.) là một trạng thái của tâm thức, bạn nhìn nhận sự vật sự việc như chúng đang là(không gán nhãn tốt xấu, cao thấp .v.v.). Ví dụ như bạn nhìn cái dây thừng là cái dây thừng chứ không phải ngộ nhận cái dây thừng là một con rắn. Khi bạn nghe âm thanh thì biết là đang nghe .v.v… khi đó tham lam, sân hận, ngu si trong tâm không còn; cái thấy của bạn cùng với các chư Tổ, Phật không khác.
+Thiền Phật giáo hiện đại không tin vào các tầng thiền như “Tứ Thiền Bát định”[2] vốn gắn liền với Bà-la-môn giáo và hệ thống phân biệt giai cấp; coi đó chỉ là các trạng thái tâm thức của con người hoặc giống như tâm lý học hiện đại chuyên sâu giải thích về các trạng thái tâm trí hoặc giấc mơ của con người. Có nhiều tu sĩ Bà-la-môn đã cải đạo sang Tu sĩ PG và rao giảng giáo lý cho rất nhiều tín đồ Bà-la-môn(tín đồ Hindu) thế cho nên không quá khó hiểu khi trong một số Kinh sách Nam Tông vẫn ghi rằng đức Phật Thích Ca thành đạo thông qua “Tứ Thiền Bát định”. Không ít Thiền sư tu tập theo Thiền Minh sát tuệ Vipassana hoặc Thiền Tông cũng cho rằng tu tập theo “tứ thiền bát định”[2] là đi trệch hoặc sai đường khỏi mục tiêu giác ngộ, tỉnh thức. Khi bạn sống tỉnh thức có sự tập trung, sống biết đủ hài lòng với hoàn cảnh hiện tại, buông bỏ cái tôi, đó chính là các cảnh giới Thiền, tầng Thiền, cõi Thiền.
+Phật giáo hiện đại coi Thắng Pháp hay A tỳ đàm(Abhidharma hay Vô tỷ pháp, A tỳ đạt ma, Vi diệu pháp .v.v.) chỉ là các bộ luận thuyết được người đời sau biên tập kết hợp với sách Kinh&Luận, kinh nghiệm thiền định và hiểu biết tri kiến riêng của mình để chú giải, trình bày rất chuyên sâu về tâm lý học, cách tâm trí hoạt động và cách con người nhìn nhận về thế giới, vũ trụ xung quanh .v.v.
+Thiền Phật giáo hiện đại hoặc truyền thống thường không tin vào cõi siêu hình Tây Phương Cực Lạc của Đức Phật A-di-đà, mà thường chỉ coi cõi Cực-lạc ở Tây Phương là một trạng thái của tâm thức. Khi phát triển ra toàn cầu, có những nơi kết hợp Thiền và Niệm Phật nên dẫn tới ngộ nhận.
+Phật giáo hiện đại nhiều người đề xướng ăn chay theo tinh thần khoa học, tăng cường sức khỏe, bảo vệ động vật, môi trường, tăng trưởng từ bi, giảm bớt sân si, và nhiều lợi ích khác nữa .v.v. ít gắn với yếu tố tâm linh hơn.
Tổng hợp-Biên tập từ nhiều nguồn, Truyền thống Thiền.
(nội dung bài viết sẽ được cập nhật khi có thể, giống Wiki)
[1]Ví dụ một số người nhiễm bệnh dại khi bị chó cắn và nhiễm virus dại, thời gian ủ bệnh thường từ 1 tuần cho tới 2 hoặc 3 tháng. Một số trường hợp hy hữu có thể từ 1-2 năm. Người bệnh có nhiều triệu chứng khác nhau(chi tiết tham khảo thêm trên Internet) trong đó có một số rất hiếm người khi phát bệnh lại bị triệu chứng ám ảnh liên tưởng tới chó cắn nên vô thức bắt chước tiếng chó sủa. Thời cổ đại và cận đại khi khoa học&y học chưa phát triển, ở Châu Âu nếu trong vùng Ki-tô giáo ảnh hưởng thì có thể người nhiễm bệnh dại sẽ bị gán cho là bị quỷ Satan ám; nếu ở một số nơi ở Châu Á thì có thể người ta cũng gán cho người bệnh dại là bị ma quỷ, hay vong linh hay do linh hồn của những con chó trừng phạt, hoặc do giết thịt chó gây ra .v.v.
[2] Tứ thiền bát định: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền, tứ thiền, Không vô biên xứ định, Thức vô biên xứ định, Vô sở hữu xứ định, Phi tưởng phi phi tưởng định. Nhiều người cho rằng 4 tầng thiền sau thực chất đây chỉ là những ảo tưởng, tưởng tượng do tâm trí tạo ra, (Nimitta hay tợ tướng, tướng ánh sáng chỉ là do tâm trí con người tạo ra); 4 tầng thiền trước thì chỉ cần hơi thở được điều hòa, có chú tâm, sống trong thực tại… là không quá khó để đạt được.
[3] Thức, ý thức, tâm thức, dòng tâm thức .v.v.
